TOP

Preventieve nefrologische zorg loont

Titel initiatief: Preventieve nefrologische zorg loont (inzending Nationale Patiëntveiligheid Award 2012)
Ziekenhuis: Maasstad Ziekenhuis

Inleiding

Het Maasstad Ziekenhuis geeft patiënten met significante nierschade de juiste nefrologische zorg.  Dit doen wij niet alleen door het  opvolgen van een landelijk VMS thema, maar ook door onze nefrologische kennis en expertise in te zetten als onderdeel van het VMS programma teneinde een nauwkeuriger risicostratificatie te bewerkstelligen. Het is een duidelijk voorbeeld van prospectieve risicoinventarisatie, waarbij risico’s en gevaren binnen zorgprocessen worden geïnventariseerd en verbetermaatregelen worden genomen. 

Doel van het initiatief

Het voorkomen of vertragen van verdere nierschade bij een groep patiënten die voorheen niet behandeld werd door een nefroloog.

Korte omschrijving

Het initiatief heeft betrekking op het voorkomen van nierinsufficiëntie bij intravasculair gebruik van jodiumhoudende vloeistoffen.
In het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam is de VMS richtlijn ‘Voorkomen van contrastnefropathie bij toediening van jodiumhoudend contrast’ geïmplementeerd. Het aantal onderzoeken met jodiumhoudende contrastmiddelen zal in de toekomst toenemen. Oorzaken hiervan zijn:
  1. vergrijzing,
  2. toename van diagnostische- en behandelingsmogelijkheden.
Het risico op het ontwikkelen van contrastnefropathie kan worden verlaagd door hoogrisicopatiënten voorafgaand aan het onderzoek te identificeren en de juiste maatregelen te nemen. Vanuit de screening op de polikliniek contrastnefropathie blijkt een groot percentage van de patiënten niet de specialistische nefrologische zorg te krijgen die noodzakelijk is. Ook blijkt dat een aanzienlijk deel van de patiënten niet op de hoogte is van de reeds aanwezige nierschade. Juist de bewustwording bij de patiënt van de aanwezige nierschade als het toepassen van interventies met behulp van nefrologische zorg om achteruitgang te voorkomen zijn essentieel binnen het zorgverleningsproces..

Wat was de aanleiding van het initiatief?

Het is de taak van een zorginstelling om patiënten met significante nierschade, de juiste nefrologische zorg aan te bieden volgens de richtlijnen van de Nederlandse Federatie voor Nefrologie (NFN). In Nederland is 60% van de patiënten die in 2011 instroomde in het dialyseprogramma, ouder dan 65 jaar.

Betrokkenen

  • Nefrologen
  • Verpleegkundig Specialisten
  • Veiligheids Management Systeem veiligheidsprogramma (werkgroep Maasstad Ziekenhuis)
  • Directie

Uitgevoerde acties

In het Maasstad Ziekenhuis is vier dagdelen per week een polikliniek contrastnefropathie geopend. Van iedere patiënt die een electief jodiumhoudend contrastonderzoek ondergaat, wordt voor het onderzoek en enkele dagen na het onderzoek de nierfunctie gecontroleerd. Screening van de patiënt en de (complicatie) registratie geschiedt door Verpleegkundig Specialisten met ruime nefrologische expertise. In het geval van significante nierschade en/of eiwitverlies in de urine wordt de patiënt verwezen naar de nefroloog voor verdere analyse en/of behandeling  volgens de daarvoor geldende richtlijnen.

Borging

Borging verloopt via het DKS (Document Kwaliteit Systeem) met een jaarlijkse update. De kwalitatieve en kwantitatieve aspecten worden besproken in een multidisciplinair prestatie-indicatoren kwartaaloverleg.

Resultaat onderbouwing, kwalitatief en kwantitatief

Periode juni 2011 mei 2012
Totaal gezien op contrastpoli:   366 patiënten
Doorgestuurd naar nefroloog ivm nierfunctie  n=30  =  8.2%
Gemiddelde leeftijd  69.5 jaar
Man  22     73%
Vrouw   8        27%
Proteïnurie  23 van 30 = 76%
Gemiddeld MDRD   38  ml/min
Gemiddeld kreatinine   154  micromol/min
In de periode juni 2011 tot mei 2012 werden op de polikliniek contrastnefropathie 366 patiënten gescreend en voorbereid op een electief jodiumhoudend contrastonderzoek. Twee tot vijf dagen na het onderzoek werd de nierfunctie gecontroleerd en gescreend op eiwitverlies in de urine.
  • 8.2% (n=30) van deze patiënten bleek een nierfunctie te hebben die specialistische nefrologische zorg vereiste. Deze groep ontving deze zorg daarvoor niet of in onvoldoende mate.
  • 76% van deze laatste groep had tevens significant eiwitverlies in de urine hetgeen nader onderzoek cq. interventies vereiste.
  • Het merendeel van de patiënten bleek niet op de hoogte te zijn van de aanwezige nierschade en kreeg uitleg en adviezen.
Na screening bij de nefroloog bleken 21 patiënten (6% van de totaal gescreende populatie) blijvende specialistische nefrologische zorg nodig te hebben. De overige patiënten konden, met advies van de nefroloog, gecontroleerd blijven worden door een andere specialist of door de huisarts.

Budgettaire winst

Vroege opsporing van nierschade leidt tot preventieve zorg waardoor patiënten mogelijk later of niet in aanmerking komen voor een nierfunctievervangende therapie.

Winst voor patiënten

Dankzij het project zijn meer patiënten zich bewust van de aanwezigheid van nierschade. Ook kregen zij zonodig leefstijladviezen, alsmede adviezen omtrent nadere follow-up. Door niet alleen voor te bereiden op het contrastonderzoek, maar patiënten ook verder te screenen, worden hoogrisicopatiënten met nierschade geïdentificeerd en behandeld. Proteïnurie (eiwitverlies in de urine) is de belangrijkste risicofactor voor nierfunctie-achteruitgang. Door de behandeling van proteïnurie, alsmede andere risicofactoren, kan de achteruitgang in de nierfunctie worden beperkt.
Het belang van preventie en vroege opsporing van nierschade is evident. Toename van het aantal mensen met chronische nierschade en nierfunctieverlies dient beperkt te worden. Daarmee wordt tevens voorkomen dat chronische nierschade leidt tot complicaties, beperkingen en lagere kwaliteit van leven.