TOP

Kwetsbare ouderen – voorkomen van vermijdbaar functieverlies

Titel initiatief: Kwetsbare ouderen – voorkomen van vermijdbaar functieverlies Ziekenhuis: Spaarneziekenhuis

Inleiding

Er was binnen het Spaarne ziekenhuis geen samenhangend beleid rondom de oudere patiënt. Er bestaan verschillende protocollen, bijvoorbeeld met betrekking tot delier en ondervoeding, maar dit zijn algemene protocollen niet gericht op de oudere patiënt en niet gericht op preventie. Vanuit de geriatrie is er de laatste jarenal veel ontwikkeld om vermijdbaar functieverlies te voorkomen maar er waren geen ziekenhuisbrede protocollen.

Vanuit het VMS-programma kwetsbare ouderen kwam naar voren dat er sprake is van veel (onherstelbaar) functie verlies bij ouderen tijdens ziekenhuisopname. Het DEFENCE-onderzoek (o.a. in het Spaarne Ziekenhuis) had dit duidelijk aangetoond. Dus ook in ons ziekenhuis was het zaak om hier serieus werk van te maken.

Korte uitleg

Er is een multidisciplinaire projectgroep ‘kwetsbare ouderen’ opgericht. De projectgroep werd geadviseerd door medewerkers vanuit het EPD, het leerhuis en de afdeling communicatie. Met alle betrokken disciplines werd de huidige situatie geïnventariseerd. Er werd gekeken naar wat goed gaat en wat er verbeterd kon worden. Hierbij werd ieders expertise ingezet met als doel onherstelbaar functieverlies te voorkomen. Tevens zijn we uitgegaan van mensgerichte zorg, we hebben gekeken naar de patiënt als geheel. Vanuit de visie van het ziekenhuis “the patient is the top of our concern” is er gekeken naar alle werkprocessen rondom deze doelgroep. Het eindresultaat van de overleggen was de 70+ anamnese, het domeinschema kwetsbare ouderen en de preventieplannen vallen, ondervoeding, fysieke beperkingen en delier.

Betrokkenen

  • Verpleegkundig specialist geriatrie,
  • verpleegkundig consulent geriatrie,
  • verpleegkundigen van de afdelingen,
  • geriater,
  • fysiotherapeut,
  • ergotherapeut,
  • psychiatrisch verpleegkundige,
  • diëtiste.

Activiteiten

Het Spaarne Ziekenhuis beschikt over een  elektronisch patiënten dossier (EPD) waarin de verpleegkundige en medische status zijn geïntegreerd. Het is gelukt om de screeningsbundel kwetsbare ouderen en alle daaruit voorkomende interventies in het EPD in te bouwen, zodanig dat de medewerker direct kan zien dat er actie ondernomen moet worden. Deze acties worden binnen het systeem automatisch ingezet. Daarnaast biedt het EPD ook de mogelijkheid om snel en efficiënt orders aan te maken m.b.t. preventieve handelingen of een gerichte behandeling.

Het domeinschema biedt, naast de 4 VMS thema’s (vallen, delier, ondervoeding en fysieke beperkingen) de mogelijkheid om preventieve multidisciplinaire interventies in te zetten op de meest voorkomende domeinen bij de oudere patiënten. Bij  ieder domein hoort een multidisciplinaire preventieplan. Zo kan er preventieve zorg op maat worden verricht. Er is bewust gekozen voor het ontwikkelen van preventieplannen i.p.v. zorgpaden voor deze domeinen. Zorgpaden schrijven een vast pad voor dat bij elke patiënt gevolgd moet worden. Maar juist de oudere patiënt is niet te vatten in vaste patronen en is uniek. De preventieplannen maken het mogelijk om hier recht aan te doen en een plan te maken op maat voor de patiënt.

  • In het totaal hebben 252 verpleegkundige 4 uur scholing gehad.
  • Voordat de screeningsbundel is ingevoerd op 1 januari 2012 is er een 0 meting gedaan met behulp van de DEFENCE 3 studie in samenwerking met het AMC. De resultaten hiervan zullen in december 2012 bekend worden. Voor het najaar van 2012 staat er een resultaatmeting gepland ook weer met behulp van deze studie. Op deze manier hopen we inzicht te krijgen in de resultaten van alle inspanningen rondom het verbeteren van de zorg voor deze doelgroep.
  • Door middel van nieuwsbrieven, ludieke acties, folders en een leuk maar ook handig zaklampje aandacht gevraagd voor dit project.
  • Er binnen het ziekenhuis op de veiligheidsmarkt ruim aandacht besteed aan hoe het voelt en is om oud te zijn. Ruim 800 medewerkers hebben kunnen ervaren hoe het is om moeilijk ter been, met slecht zicht en gehoor door het leven te gaan. Door deze persoonlijke ervaring kunnen medewerkers zich ook beter inleven hoe het is om als oudere patiënt in het ziekenhuis te komen en behandeld te worden.

Borging

In het ziekenhuis zijn twee verpleegkundig consulenten geriatrie aangesteld die de afdelingen gevraagd en ongevraagd van advies voorzien m.b.t. de kwetsbare oudere patiënt. Deze consulenten monitoren regelmatig of de screeningsbundel wordt afgenomen en of er de juiste interventies worden ingezet. Tevens zijn er per afdeling zogenaamde ‘aandachtsvelders’  aangesteld, een verpleegkundige met het aandachtsgebeid geriatrie. Deze aandachtsvelders helpen mee met het opstellen van preventieplannen en motiveren hun collega’s bij het gebruik van de preventieplannen.

Alle verpleegkundigen en leerling-verpleegkundigen van het ziekenhuis zijn naar een scholing geweest. Bewustwording stond hierbij centraal. Wanneer is een patiënt oud? Wanneer is hij kwetsbaar? En, hoe pas je de zorg aan op een kwetsbare oudere patiënt zodat er geen vermijdbaar functieverlies optreedt? Ook is er gesproken over de grote inter-individuele variatie en de atypische presentatie van de oudere patiënt en is het belang van mensgerichte zorg en zorg op maat benadrukt.

Nadruk is gelegd op dat elke patiënt is uniek. Gebruik als hulpverlener je intuïtie en ervaring en zet dit preventief in.

Resultaten

  • Screening klinische patiënten van 70 jaar en ouder op vallen, delier, ondervoeding en fysieke beperkingen
  • Screeningsbundel vanuit de VMS praktijkgids kwetsbare ouderen samengevoegd met de huidige anamnese in het elektronisch patiëntendossier (EPD) EPIC. Hierdoor ontstond de 70+ anamnese. Deze anamnese is gelijk aan de standaard anamnese zoals deze voor elke patiënt gebruikt wordt in het ziekenhuis. Alleen de vraagstelling is rond om de vragen uit screeningsbundel zodanig aangepast dat deze hieruit een score wordt gegenereerd. Alleen bij patiënten van70 jaar en ouder wordt deze anamnese opgestart.
  • Best Practice aanwijzingen (BPA’s): Als de verpleegkundige de 70+ anamnese heeft afgenomen bij een patiënt verschijnt er op welk gebied de patiënt kwetsbaar scoort. Bij ieder gebied worden er preventieve interventies voorgesteld waar de verpleegkundige een keuze uit kan maken.
  • Aanvullende informatie voor verpleegkundige; indien de verpleegkundige meer informatie wil over de preventieve interventies die bij de patiënt uitgevoerd kunnen worden en welke disciplines er bij de (preventie) zorg voor de patiënt betrokken kunnen worden kan de verpleegkunde het preventieplan raadplegen. Vanuit het EPD kan er gemakkelijk doorgeklikt worden naar het zogenaamde domeinschema. In dit schema staan alle domeinen waarop een patiënt kwetsbaar kan scoren. (tot nu alleen nog op de 4 domeinen binnen VMS Delier, ondervoeding, vallen en fysieke beperkingen) Achter ieder domein hangt een preventieplan. Binnen deze preventieplannen kan vervolgens ook weer gemakkelijk doorgeklikt worden naar bijvoorbeeld protocollen of, speciaal voor dit project opgestelde, patiëntenvoorlichtingsfolders.
  • Alle (leerling) verpleegkundigen zijn geschoold en zich meer bewust van de oudere patiënt op hun afdeling en alles wat daarmee samenhangt.
  • Het hele ziekenhuis is zich meer bewust van de oudere patiënt en specifieke zorg die deze vraagt. (o.a. nieuwsbrieven en veiligheidsmarkt)

Bijzonderheden

  1. Het opnemen van de screeningsbundel in het bestaande EPD en integreren van de vragen in de al bestaande anamnese. Het attenderen van de medewerkers op kwetsbaarheid d.m.v. waarschuwing op het centrale veld van de patiënt in het EPD.
  2. Het ontwikkelen van een domeinschema en preventieplannen. Hierdoor is het mogelijk om een zorgplan te maken geheel gericht op de individuele patiënt, dit vorm te geven door middel van orders in het EPD en zodoende een verblijf – en werkomgeving op maat  te creëren voor patiënt en personeel.
  3. De focus van het project is gelegd bij preventie. Hier was ook vooral de scholing op gericht. Het preventief  gaan werken en denken rondom deze patiënten groep om zo onherstelbaar functieverlies te voorkomen.
  4. De doelgroep kwetsbare ouderen heeft binnen het ziekenhuis een eigen identiteit gekregen. De medewerkers zijn geschoold en bewust van de aanwezigheid van kwetsbare ouderen. Het EPD is er op ingericht om, per patiënt “op maat” een zorgplan op te stellen.

Download het voorbeeld van een Domeinschema

Een PowerPoint presentatie van de scholing, preventieplannen en nieuwsbrieven zijn op aanvraag beschikbaar.
Contactpersoon: Onno Kramer