TOP

Focus Kwetsbare Ouderen

Titel initiatief: iFocus Kwetsbare Ouderen
Ziekenhuis: Ikazia ziekenhuis

Inleiding

Het percentage ouderen onder de opgenomen patiënten in een ziekenhuis is groot. Dat geldt ook voor het Ikazia ziekenhuis. Deze patiëntengroep, vooral de groep die ouder is dan zeventig jaar, is kwetsbaar. De verhoogde kans op complicaties en specifieke zorgproblemen zoals een delier, fysieke beperking, vallen en ondervoeding kunnen zorgen voor een achteruitgang op zowel geestelijk als lichamelijk gebied. Het project “iFocus” richt zich op de extra aandacht bij de zorg voor ouderen. De focus ligt hierbij op het vroegtijdig herkennen van risicopatiënten en de (preventieve) behandeling van deze problemen.
Het specifiek voor en met Ikazia ontwikkelde digitale applicatiesysteem ondersteunt de verpleegkundigen en specialistisch zorgverleners door risico’s, preventie en behandeling (acties) efficiënt en direct inzichtelijk te maken. Immers, hoe eerder het delier wordt gesignaleerd en hoe eerder de delierbehandeling volgens protocol door de eigen behandelend arts wordt gestart, des te meer wordt het delier tot een minimum beperkt in ernst en in duur. Hiermee wordt veel leed en schade voorkomen en de ligduur verkort. Automatische mailtriggers, vanuit de anamnese, zorgen ervoor dat de risicopatiënten en/of problemen direct onder de aandacht worden gebracht van de specialistisch zorgverleners zoals de diëtiste, verpleegkundige Kwetsbare Ouderen en psychiater.

Doel van het initiatief

Het hoofddoel is voorkomen dat een ziekenhuisopname de conditie van de oudere patiënt verslechterd en daardoor minder goed kan functioneren in de thuissituatie. Met de implementatie van het “iFocus” project wil Ikazia een verbeterslag maken in de zorg voor de kwetsbare patiënt. Dit gebeurt door een snelle signalering van risico’s en de aanpak van de individuele probleemgebieden door met het desbetreffende (medisch) zorgteam direct preventie of behandeling te starten. Het gebruiken van vrijheidsbeperkende middelen (VBM) zoals fixatiebanden wordt hiermee tot het minimum beperkt. Als VBM worden gebruikt, dan wordt dit ook geregistreerd in het zelfde applicatiesysteem. Hierin worden de geprobeerde alternatieven, het familiecontact, de duur en frequentie van de fixatie genoteerd. Beoogd wordt om zowel voor het vroegtijdig herkennen van risicopatiënten als voor de (preventieve) behandeling een toename van 80% te realiseren.

Korte omschrijving

Het betreft een ziekenhuisbreed geïmplementeerd veiligheidsinitiatief, is geïntegreerd in het Veiligheidsmanagementsysteem en heeft betrekking op:
  • het voorkomen onbedoelde schade bij kwetsbare ouderen

Wat was de aanleiding van het initiatief?

O help, waar ben ik? Wie is dat die tegen me praat en waarom maakt hij zulke gekke geluiden? Wat doet die paarse kat op mijn bed? Wat hoor ik toch? Verpleegkundigen krijgen dagelijks te maken met patiënten met waanbeelden. De stuwende kracht achter het beleid voor Kwetsbare Ouderen kwam erachter dat een delier de werkelijke reden was voor de “onrust in de nacht”.  Vooral bij oudere mensen kan een delier ernstige gevolgen hebben. Zij verliezen hierdoor vaak hun zelfstandigheid en zelfredzaamheid en moeten dan opgenomen worden in een verpleeghuis of zelfs op een psychogeriatrie-afdeling. Dit wordt nu vaker voorkomen en daardoor klaart het delier weer op. Tevens is het belangrijk om ouderen met fysieke beperking zo snel mogelijk na ingreep weer actief te laten zijn. Een goede voeding en inzet op valpreventie zijn daarbij van toepassing. Met het project wordt in Ikazia vooraf zo goed mogelijk ingeschat of de oudere patiënt tijdens de ziekenhuisopname risico loopt en achteruit op geestelijk en lichamelijk gebied riskeert. De preventie en (medische)behandeling zijn conform protocol.

Betrokkenen

De verpleegkundige Kwetsbare Ouderen, gezondheidpsycholoog  en psychiater hebben de richtlijnen opgesteld voor verplegend personeel en artsen om te voorkomen, maar vooral om zo snel mogelijk in te grijpen en de juiste behandeling te geven aan mensen die een hoog risico hebben of een delier ontwikkelen binnen het ziekenhuis. De staffunctionaris Kwaliteit & Veiligheid is betrokken bij de ontwikkeling van het specifiek voor Ikazia ontwikkelde digitale applicatiesysteem.

Uitgevoerde acties

In Ikazia hebben we de focus gelegd op de kwetsbare ouderen. Er is een beleid ontwikkeld met betrekking tot kwetsbare ouderen dat niet ophoudt bij delierpreventie en een snelle delierbehandeling. In Ikazia kijken wij ook naar fysieke beperkingen van een oudere patiënt en bieden wij bescherming door aanpak van de individuele risicogebieden, eventuele ondervoeding of de kans op vallen. Hierover worden bij de opname vragen gesteld zodat vooraf kan worden ingeschat of een oudere patiënt extra risico loopt in het ziekenhuis.
Het is heel lastig te ontdekken dat het bijvoorbeeld om een delier gaat. Dat een patiënt heel slecht ziet of hoort kan een aanleiding zijn, een (beginnende) dementie, pijn of het veelvuldig gebruik van alcohol zijn voorbeelden van risico’s. Door in het applicatiesysteem het gedrag te observeren aan de hand van de DOS, wordt bij een verandering van gedrag direct een actie weergegeven voor de verpleegkundige en de arts en wordt de specialistisch zorgverlener (psychiater, verpleegkundige KO) automatisch geïnformeerd. Behandeling wordt daardoor direct ingezet. Familie wordt er, indien mogelijk, altijd bij betrokken want zij kunnen veel beter inschatten of een patiënt anders reageert dan normaal. Bij patiënten met een delier mag familie ook vaker langskomen zodat deze zich beter op hun gemak voelen. Het gebruik van fixatie kan daardoor vaak worden voorkomen.
Bij ouderen met een fysieke beperking is het van belang om ze zo snel mogelijk na een ingreep weer actief te laten zijn. Bij een risico worden in het digitale systeem de individuele probleemgebieden bepaald. Hierop worden automatisch de bijbehorende acties weergegeven. Door een goede pijnbestrijding aan de hand van de pijnscores in het applicatiesysteem, zijn patiënten eerder in staat weer in beweging te komen. Ook het snel en gericht inzetten van fysiotherapie helpt daarbij.
Tot slot wordt bij het beleid voor kwetsbare ouderen ingezet op valpreventie. Het is duidelijk dat als iemand valt, dit het genezingsproces niet ten goede komt. Dus als iemand die slecht ter been is op slippers loopt, wordt daar actie op ondernomen. Of als iemand ’s nachts veelvuldig moet plassen, wordt er een postoel geregeld. Dit soort zaken, maar eigenlijk de meeste aspecten van het beleid voor kwetsbare ouderen, behoren tot de basisvaardigheden van een verpleegkundige maar het kan nooit kwaad dergelijke details uit voorzorg nog eens onder de aandacht te brengen en als een breder pakket voorzorgsmaatregelen uit te voeren.

Borging

De borging heeft plaatsgevonden door een aantal vaste punten in te zetten:
  • De verpleegkundige anamnese is geïmplementeerd in het digitale meetsysteem, zodat alle indicatoren uitgevraagd moeten worden.
  • Maandelijkse terugrapportage naar verpleegafdeling en manager verpleging betreffende de resultaten en ook worden dan (afdelings)doelen bepaald.
  • Instellen van nieuwe functie “verpleegkundige Kwetsbare Ouderen” voor 24 uur per week.
  • Maandelijks is er overleg met de portefeuillehouders van de verpleegkundige indicatoren, waaronder de verpleegkundige Kwetsbare Ouderen.
  • Maandelijkse verpleegkundige scholing Kwetsbare Ouderen en praktijk oefening “veilig fixeren”.
  • Halfjaarlijkse scholing voor (assistent) artsen door psychiater en verpleegkundige Kw.O.
  • Diëtist en verpleegkundige Kw.O. hebben dagelijks contact met de afdelingsverpleegkundigen over patiënten waarbij ondervoeding- of delierbehandeling is ingezet.

Resultaat onderbouwing, kwalitatief en kwantitatief

Een positief effect is een betere kwaliteit van zorg voor de kwetsbare patiënt:
  • Er is duidelijk meer begrip voor de kwetsbare oudere patiënt; daardoor ook een grote bereidwilligheid om verbetering in zorg te maken.
  • Door het beleid wordt een delier sneller onderkend.
  • Er hoeft minder gebruik gemaakt te worden van vrijheidsbeperkende middelen.
  • Door een optimaal gebruik van de gegevens en de inzet van specialistisch zorgverleners wordt de ligduur verkort en wordt vermijdbare schade aan de patiënt voorkomen.
  • Positieve berichten van patiënten en de familie.
  • De diverse gebruikers (teamleiders, managers, staffunctionaris) hebben meer inzicht in de resultaten waardoor bijsturing van het zorgproces sneller kan worden uitgevoerd.
  • Door het inzicht in risico’s waarop geregistreerd wordt kunnen maatregelen direct worden uitgevoerd.
Kwantitatief:
  • Voor de start van het project lag het screenen van de risico’s op gemiddeld 50% bij alle klinische opnames. Op dit moment gebeurt het screenen bij gemiddeld 90% van alle klinische opnames, dit is een toename van 80%!
  • Het inzetten van vervolg-interventies bij risicopatiënten lag op gemiddeld 35%, op dit moment is het gemiddeld 67%. Dit is een toename van 90%.