TOP

Landelijk medicatieoverzicht

Titel initiatief: Landelijk medicatieoverzicht: een eenvoudig instrument voor een ingewikkeld probleem

Ziekenhuis: Sint Lucas Andreas Ziekenhuis

Website: Medicatieoverzicht op Oria.nl

Initiatiefnemers

Fatma Karapinar, Ewa Matusz, Anne de Roos, Hans Ros, Peter de Smet, Niek den Toom.

Korte beschrijving

Wanneer patiënten behandeld worden door diverse zorgverleners in diverse settings, hebben geen van deze zorgverleners toegang tot het complete dossier van de patiënt. De patiënt zelf of diens mantelzorger is ook niet altijd in staat om alle relevante informatie rondom zijn zorg over te dragen aan een volgende zorgverlener. De werkgroep landelijk medicatieoverzicht heeft er zorg voor gedragen dat er een uniform en eenduidig landelijk medicatieoverzicht ontwikkeld en geïmplementeerd zou worden. Softwareleveranciers hebben het landelijke medicatieoverzicht in hun systemen ingebouwd.

Doel

Het voorkomen van medicatie-incidenten in de keten door het beschikbaar maken van een eenduidig actueel medicatieoverzicht.

Aanleiding

Door de gefragmenteerde structuur van onze gezondheidszorg worden patiënten behandeld door diverse zorgverleners. Doordat deze zorgverleners geen toegang hebben tot het complete dossier van de patiënt en de patiënt zelf ook niet alle informatie kan overdragen, komen medicatie-incidenten veel voor. Deze medicatie-incidenten worden voornamelijk veroorzaakt door incomplete overdracht van medicatiegegevens tussen zorgverleners. Om deze medicatie-incidenten terug te dringen zijn twee sleuteldocumenten beschikbaar, namelijk de richtlijn “Overdracht van medicatiegegevens in de keten” en het thema medicatieverificatie bij opname en ontslag vanuit het veiligheidsmanagementsysteem. Beide brondocumenten hebben als doel het opstellen van het meest optimale medicatieoverzicht om zo medicatie-incidenten in de keten te voorkomen.

Alhoewel deze brondocumenten al in 2008 en 2009 gepresenteerd zijn, blijven zorgverleners moeite hebben met de navolging. In de afgelopen jaren werden verschillende medicatieoverzichten ontwikkeld vanuit (ziekenhuis)apotheken. Naast het feit dat iedereen het wiel opnieuw aan het uitvinden was, werden de volgende problemen geconstateerd:

  • De medicatieoverzichten verschilden qua inhoud. Bijvoorbeeld, de redenen voor het wijzigen of staken van medicatie ontbrak veelal. Sommige overzichten gaven een historie weer van 3 maanden, andere van 6 maanden.
  • De medicatieoverzichten verschilden qua lay-out. Bijvoorbeeld, allergieën en contra-indicaties konden ofwel bovenin het overzicht, ofwel onderin het overzicht getoond worden. De verschillende lay-outs van de medicatieoverzichten konden leiden tot het over het hoofd zien van belangrijke informatie.
  • De medicatieoverzichten konden reeds verschillen binnen één apotheek. Bijvoorbeeld, openbaar apotheken hebben diverse lijsten in hun apotheeksysteem. Bij het opvragen van een overzicht bij ziekenhuisopname kon er iedere keer net een ander overzicht geleverd worden. Daarnaast moet bij sommige apotheeksystemen expliciet aangegeven worden welke velden afgedrukt moeten worden. Hierdoor kon bij het ontvangen van een overzicht bijvoorbeeld onduidelijk zijn of er daadwerkelijk geen sprake was van allergieën of dat men vergeten was om het vinkje te plaatsen.
  • De medicatieoverzichten verschilden qua definities. Hierdoor waren er interpretatieverschillen mogelijk. Bijvoorbeeld, bij het ene medicatieoverzicht bij ziekenhuisontslag betekende het getal 0 de medicatie stoppen, bij het andere medicatieoverzicht betekende het dat de patiënt thuis de medicatie nog op voorraad had en er dus geen nieuwe voorraad afgeleverd hoefde te worden.

Om bovenstaande problemen te verhelpen vestigden vele zorgverleners hun hoop op het Landelijk Schakelpunt (LSP). Het LSP is een ‘verkeerstoren’ en regelt de inzage in medische gegevens van patiënten die lokaal opgeslagen zijn bij zorgaanbieders. 6 Diverse zorgverleners zouden via het LSP de medicatiegegevens van patiënten kunnen raadplegen en updaten. Echter, in april 2011 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Elektronisch Patiëntendossier (EPD) verworpen. Minister Schippers van VWS heeft daarop aangegeven beleidsinhoudelijke, financiële en organisatorische medewerking aan de ontwikkeling van het LSP te beëindigen. VWS heeft vervolgens NICTIZ gevraagd om met een voorstel voor een uitgeklede versie van het LSP te komen. Alhoewel er nu gezocht wordt naar het verder ontwikkelen van het LSP zonder overheidssteun, gaan deze ontwikkelingen te langzaam. Zoals de Inspectie voor de Gezondheidszorg aangaf: ICT is een middel voor communicatie, geen voorwaarde. Zolang het LSP er niet komt en een alternatief er niet is, is een uniform en eenduidig papieren medicatieoverzicht een must.

Stappenplan

De richtlijn “Overdracht van medicatiegegevens in de keten” is opgesteld door het werkveld dat in de dagelijkse praktijk te maken heeft met het beoordelen, voorschrijven, ter hand stellen, bewaken en/of toedienen van medicatie aan patiënten. Wij hebben deze richtlijn verder uitgewerkt tot een landelijk standaard format medicatieoverzicht.

In het LSP zou veel informatie vastgelegd kunnen worden, maar op papier moeten er keuzes gemaakt worden om voldoende overzicht te houden. Daarom heeft op 10 november 2010 de ICT regieorganisatie van (ziekenhuis)apothekers ORIA een bijeenkomst georganiseerd om keuzes te maken. Met (ziekenhuis)apothekers (vanuit de NVZA en KNMP), hun softwareleveranciers en NICTIZ werden er afspraken gemaakt over de inhoud, lay-out en definities van het landelijke medicatieoverzicht (zie ook bijlage 1: Brochure red mevrouw de Vries).

Vervolgens is er een pakket van eisen opgesteld, User Requirements Specification, zodat softwareleveranciers van apotheeksystemen het medicatieoverzicht eenduidig in hun systemen konden inbouwen. Gedurende diverse bijeenkomsten met softwareleveranciers en apothekers uit verschillende settings zijn de eisen verder uitgewerkt. De softwareleveranciers hebben per 1 september 2011 het landelijke medicatieoverzicht opgeleverd (zie bijlage 2: landelijk medicatieoverzicht).

Belangrijke mijlpaal is dat er nu een eerste versie ligt waar zorgverleners mee aan de slag kunnen. Met één druk op de knop gebruiken alle apotheken hetzelfde eenduidige medicatieoverzicht en kan de medicatie geverifieerd worden met de patiënt.

Tevens zijn de eerste stappen gezet om een landelijk format voor een toedienlijst op te stellen (voor verpleging, thuiszorg etc). Op dit moment circuleren er verschillende toedienlijsten. Dat betekent dat zorgmedewerkers moeten werken met verschillende lijsten en ook dat kan verwarring in de hand werken. Er is daarom behoefte aan een uniform format voor de toedienlijst.

Borging

De ontwikkeling van het landelijk medicatieoverzicht is een continu proces van evaluatie en aanpassing aan nieuwe wensen van gebruikers. Het format van het medicatieoverzicht is in juni aangeboden aan alle koepels voor aanvullingen en wensen op het medicatieoverzicht, het medicatieoverzicht is immers voor alle zorgverleners en moet aan ieders wensen voldoen. In november 2011 vindt een gebruikersdag plaats met (ziekenhuis)apothekers. ORIA beheert het medicatieoverzicht op het functioneel gebied en heeft dit als onderwerp in haar jaarplan opgenomen. De landelijke stuurgroep medicatieoverdracht, waar alle bij de richtlijn aangesloten koepels zitting hebben, zal in ieder geval de komende jaren meekijken op de inhoud, layout en implementatiegraad van het medicatieoverzicht.

Resultaten

Zoals eerder aangeven is de eerste versie van het landelijk medicatieoverzicht per 1 september 2011 opgeleverd. Er zijn dan ook geen resultaten te beschrijven die direct het gevolg zijn van het nieuwe landelijke medicatieoverzicht. Desondanks zijn de voordelen duidelijk. Artsen krijgen niet meer bij ziekenhuisopname elke keer een net ander format met een net andere opbouw of net andere definities. Het verifiëren van de medicatie met de patiënt zal op deze manier gemakkelijker, veiliger en sneller gaan. Bij ziekenhuisontslag wordt hetzelfde format gebruikt die vervolgens ook duidelijk is voor de volgende zorgverlener. Dit zal veel telefonisch onderhoud) tussen settings schelen.

Onderzoek, zowel internationaal als nationaal heeft al meerdere malen aangetoond dat medicatie-incidenten frequent voorkomen bij opname en ontslag. Bijvoorbeeld, een review toonde aan dat bij ziekenhuisopname de medicatie voorgeschreven in het ziekenhuis onbedoeld verschilde met de medicatie voorgeschreven in de thuissituatie (27-54% van de patiënten). Bij ontslag werd bij 73% van de patiënten een onbedoelde discrepantie met de thuismedicatie gevonden. Ook na ziekenhuisontslag kunnen medicatie-incidenten voorkomen, omdat het bijvoorbeeld niet duidelijk is waarom medicatie gewijzigd of gestaakt is.

Dat deze medicatie-incidenten ernstige gevolgen kunnen hebben toont de volgende casus: een patiënt werd met pancreatitis opgenomen in het ziekenhuis. De cholesterolverlager die dit veroorzaakte werd gestaakt in het ziekenhuis. Na ontslag schreef de huisarts de medicatie echter weer voor. De patiënt belandde nogmaals in het ziekenhuis, alwaar de medicatie wederom weer werd gestaakt. Echter, de huisarts herstartte de medicatie nogmaals na ontslag. Voor de derde maal belandde de patiënt in het ziekenhuis. Onvoldoende overdracht van medicatiegegevens is niet meer van deze tijd. Het landelijk medicatieoverzicht biedt zorgverleners de handvaten om dit ondergeschoven probleem echt aan te pakken.

Contact

Fatma Karapinar