TOP

Intensieve farmacovigilantie van hoog-risicopatienten in het ziekenhuis

Naam initiatief: Intensieve farmacovigilantie van hoog-risicopatienten in het ziekenhuis

Ziekenhuis: Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Intensieve farmacovigilantie van hoog-risicopatienten in het ziekenhuis (medicatieveiligheidsconsulten) in combinatie met workshops “Veilig voorschrijven van medicatie” voor beginnende arts-assistenten.

Korte beschrijving

Medicatie voorschrijffouten leiden tot schade bij patiënten in het ziekenhuis. Uit onderzoek blijkt dat deze fouten vooral voorkomen bij een beperkte groep geneesmiddelen (NSAID’s, opiaten, coumarinederivaten, thrombocytenaggregatieremmers, diuretica, cardiovasculaire middelen) bij bepaalde patiëntengroepen (zoals patiënten met hoge leeftijd, hartfalen en/of nierfalen). In het CWZ heeft de afdeling Klinische Farmacie op basis van dit onderzoek een screeningsmethode ontwikkeld waarmee we patiënten kunnen identificeren die een hoog risico lopen op een geneesmiddel gerelateerde event ten gevolge van voorschrijffouten. Deze hoog-risico patiënten worden onderworpen aan een intensieve farmacovigilantie aan de hand van klinische en medicatie gegevens. Dagelijks worden deze patiënten gemonitord door de ziekenhuisapotheker en wekelijks wordt er een medicatiereview van deze patiënten uitgevoerd en worden deze patiënten met de zaalartsen besproken in een medicatieveiligheidsconsult, waarbij farmacotherapeutische adviezen worden gegeven.

Daarnaast wordt aan alle beginnende arts-assistenten in ons ziekenhuis een workshop “Veilig voorschrijven van medicatie” aangeboden. In deze workshop leren voorschrijvers wanneer bovengenoemde medicatie veilig ingezet kan worden, onder welke omstandigheden hij andere middelen dient te kiezen en welke controles (laboratorium, diurese, gewicht) verricht moeten worden. Door gebruik te maken van vigerende ziekenhuisprotocollen (anti-stollingsbeleid, pijnbeleid ed) draagt deze workshop ook bij tot implementatie van deze protocollen.

De afdeling klinische farmacie gaat middels de medicatieveiligheidsconsulten op de afdelingen van het CWZ na of medicatie veilig ingezet wordt en ondersteunt de arts-assistent hierbij. Hierdoor wordt de toepassing van kennis uit de workshop geborgd.

Aanleiding

De farmacotherapie van patiënten, die in het ziekenhuis worden opgenomen, wordt o.a. door toenemende co-morbiditeit en leeftijd steeds complexer. Ook de turn-over van patiënten wordt steeds groter. Onderzoek (HARM, EMGO) laat zien dat het voorschrijven van medicatie een risicovol proces is waarin veel fout kan gaan. Er bestond een grote behoefte om een methode te ontwikkelen om deze risico’s te herkennen om de farmacotherapie van deze patiënten intensief te kunnen vervolgen om onbedoelde schade te kunnen voorkomen.

Initiatiefnemers

De afdeling Klinische Farmacie van het CWZ (ziekenhuisapothekers/klinisch farmacologen) is een samenwerkingsverband aangegaan met de afdeling Farmacologie en Toxicologie van het UMCN (internisten/klinisch farmacologen). Deze samenwerking heeft geleid tot de detachering van een internist/klinisch farmacoloog in de vakgroep van ziekenhuisapothekers van het CWZ. Gezamenlijk is dit initiatief ontwikkeld en verder uitgewerkt. De kruisbestuiving van ziekenhuisapothekers, met een benadering vanuit het geneesmiddel, met de internisten/klinisch farmacologen, met een benadering vanuit de patient, is een hele vruchtbare gebleken.

Bij de uitrol van dit initiatief hebben we natuurlijk de maatschappen betrokken op welke afdelingen de risico-screening plaatsvindt en waar we de medicatieveiligheidsconsulten uitvoeren met de zaalartsen. De workshops “Veilig voorschrijven van medicatie” zijn opgezet in samenwerking met de afdeling kwaliteit van ons ziekenhuis en de centrale opleidingscommissie (COC), en daarmee met alle opleiders van medisch specialismen van het ziekenhuis.

Aanpak

We voeren inmiddels op 2 afdelingen Heelkunde, de afdeling Orthopedie, de IC en de afdeling Neurologie risico-screeningen uit om hoog-risicopatienten te identificeren. Deze patiënten worden dagelijks intensief gevolgd door de afdeling Klinische Farmacie (dienstdoende ziekenhuisapotheker en afdelingsapothekersassistente). Wekelijks wordt er een uitgebreid medicatiereview uitgevoerd aan de hand van klinische en medicatie gegevens door een team van ziekenhuisapotheker en internist/klinisch farmacoloog. Gekeken wordt of de gekozen farmacotherapie optimaal is en of vigerende ziekenhuisprotocollen worden gevolgd. Deze patiënten worden aansluitend op de afdeling met de dienstdoende zaalarts besproken in een medicatieveiligheidsconsult en waar nodig worden adviezen gegeven om de medicatie bij te stellen.

De workshops “Veilig voorschrijven van medicatie” hebben we ontwikkeld. De workshop bestaat nu uit vier modules; pijnstilling, antistolling, infusen en electrolytensuppletie, en farmacotherapie bij nierfunctieverlies. Deze workshops worden twee keer per jaar gegeven aan de beginnende arts-assistenten in het CWZ. Er is tevens een afsluitende E-toets ontwikkeld om de kennis te toetsen.

Borging

Zoals boven beschreven is dit initiatief inmiddels opgenomen in de routine-werkzaamheden van de afdeling Klinische Farmacie. Op basis van de risicostratificatie werken we ook aan het geprotocolleerd afwerken van medicatiebewakingssignalen bij patiënten waarbij sprake is van minder risico. Op deze manier kan de tijdsinvestering die nodig is om hoog-risicopatienten intensief te begeleiden, vrij gemaakt worden.

Resultaten

Uit onderzoek blijkt dat medicatievoorschrijffouten vooral voorkomen bij een beperkte groep geneesmiddelen (NSAID’s, opiaten, coumarinederivaten, thrombocytenaggregatieremmers, diuretica, cardiovasculaire middelen) bij bepaalde patiëntengroepen (zoals patiënten met hoge leeftijd, hartfalen en/of nierfalen). Op basis van deze gegevens is een screeningsinstrument ontwikkeld om hoog-risicopatienten te identificeren, die dagelijks door de ziekenhuisapotheker gemonitord worden. Medicatiereviews en richtlijnadherentie worden met voorschrijvers besproken. Dit leidt tot farmacotherapeutische adviezen en voorkomt voorschrijffouten, omdat de voorschrijver gewezen wordt op veilig voorschrijven en richtlijnen. Artsen zonder specifieke expertise op het gebied van farmacotherapie, die deze patiënten moeten begeleiden zijn blij met deze ondersteuning.
Een eerste pilot studie die is uitgevoerd in het CWZ laat deze resultaten zien.

In 2011 en 2012 gaan we een open, voor-na interventie onderzoek doen in samenwerking met twee collega ziekenhuizen Isalaklinieken in Zwolle en Meander Medisch Centrum in Amersfoort, met als doel overlijden, invaliditeit, toegenomen opnameduur of heropname als gevolg van voorschrijffouten op chirurgische afdelingen te voorkomen. Deze studie combineert intensieve farmacovigilantie bij hoog-risicopatienten, beperkte farmacovigilantie bij laag-risicopatienten en het onderwijsprogramma voor arts-assistenten, zoals boven beschreven.

Primaire eindpunt van deze studie is overlijden, invaliditeit, toegenomen opnameduur of heropname door voorschrijffouten (‘events’). Secundaire eindpunten zijn het aantal voorschrijffouten en richtlijnadherentie. Tevens worden farmaco-economische eindpunten bekeken.

Dit onderzoek is inmiddels gehonoreerd met een doelmatigheidssubsidie van ZonMw. De KNMP en zorgverzekeraar UVIT hebben zich aangesloten als co-financier.

Contact

J.M. Bos