TOP

Zelfdesinfecterende sifons op de IC om besmettingen te voorkomen

In elke wastafel op IC patiëntenkamers van het Deventer Ziekenhuis zijn ESB- positieve bacteriën aangetoond. De wastafel is daardoor een besmettingsbron. Er is aangetoond dat patiënten zijn besmet met ESBL-positieve bacteriën die vanuit de wastafel zijn overgebracht. Deze patiënten waren geen drager van deze bacteriën bij opname. Een definitieve oplossing voor het uitschakelen van deze bron was nodig. Er zijn zelfdesinfecterende sifons geïnstalleerd die ervoor zorgen dat er geen ESBL’s meer voorkomen. Tevens blijkt dat andere bacteriën (o.a. huidflora/ waterbacteriën) nu niet of in zeer kleine hoeveelheden voorkomen.

Doel

Voorkomen van onnodige schade en overlijden van de patiënt door besmettingen van bacteriën uit de afvoer van de wastafel op patiëntenkamers. Het betreft een ziekenhuisbreed geïmplementeerd veiligheidsinitiatief, is geïntegreerd in het veiligheidsmanagementsysteem én heeft betrekking op het voorkomen van ziekenhuisinfecties.

Aanleiding

Doordat elke kamer een eigen wastafel heeft die tijdens verpleging en verzorging van de patiënt gebruikt wordt, kunnen er waterdruppels met bacteriën opspatten en zo bijvoorbeeld scheerapparaat, tandenborstel, kunstgebit en dergelijke besmetten. Deze besmettingen zijn niet te voorkomen door normale hygiënemaatregelen.

Gedurende de opname worden bij sommige IC patiënten, na aanvankelijk negatieve inventarisatiekweken, toch ESBL-positieve bacteriën gekweekt. Onduidelijk is waar deze bacteriën hun oorsprong vinden: zijn ze al aanwezig in de patiënt of komen ze uit de omgeving? Er is onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van ESBL-positieve bacteriën in afvoerputjes van de wastafels (tot ca 4 cm in de afvoer) op de IC-patiëntenkamers. Hierdoor weten we dat er verschillende soorten in alle afvoerputjes (in de biofilm) zitten. Uit onderzoek bleek tevens dat meerdere patiënten zijn besmet met ESBL-positieve bacteriën tijdens opname op de IC. Het betrof verschillende soorten ESBL’s over een langere periode waardoor er geen sprake was van een verheffing. Eén patiënt is overleden o.a. met een longontsteking waarbij uit het sputum een ESBL geïsoleerd werd die de patiënt aan het begin van de opname niet had en aanwezig was in het afvoerputje van de wastafel van de kamer.

Voorafgaand aan dit onderzoek was de relatie tussen ESBL-besmettingen van patiënten en de aanwezigheid van deze bacteriën in de omgeving niet bekend. Dit probleem zal ook onzichtbaar zijn in andere ziekenhuizen. Doordat er zeer veel verschillende ESBL’s in de afvoerputjes aanwezig zijn, wordt een besmetting niet snel opgemerkt.

Betrokkenen

Deskundigen Infectiepreventie, artsen-microbioloog, intensivisten en manager IC.

Acties

Omdat de ESBL’s in de biofilm van de afvoer zitten, heeft het doorspoelen met chloor slechts een tijdelijk effect. Het plaatsen van geheel nieuwe afvoersystemen is eveneens een oplossing van tijdelijke aard; doordat er steeds weer patiënten met ESBL worden opgenomen, zal uiteindelijk de afvoer weer gekoloniseerd raken met ESBL, bijvoorbeeld via het handenwassen door de zorgverleners of weggooien van waswater.

We hebben een oplossing gevonden die definitief een einde maakt aan besmettingen vanuit afvoerputjes: Er is een apparaat geplaatst als vervanging van de “ouderwetse” afvoerputjes. Dit apparaat voorkomt biofilmvorming door middel van permanente fysieke desinfectie (thermisch en UV-licht, ondersteund door ultrasound), elektromechanisch reinigen van de sifon en antibacteriële coating van de sifon. Door de sifon continu te desinfecteren worden de ESBL’s die in de wastafels komen, gedood en kunnen zich vanuit de wastafel niet verder verspreiden.

De sifons zijn geplaatst bij alle 11 wastafels op de IC-patiëntenkamers. Tevens zijn de sifons geplaatst op plekken waar medisch specialisten en medewerkers op de IC hun handen wassen; toilet (2x), spoelkeuken, keuken, medicijnkamer en personeelsruimte.  Dit is gedaan om alle wastafels op de IC als besmettingsbron uit te sluiten.

Borging

Dagelijks wordt door de afdelingsassistente van de IC gecontroleerd of het apparaat in werking is (controlelampjes). Maandelijkse wordt gecontroleerd op afwezigheid van pathogenen in de afvoerputjes.

Daarnaast wordt door de afdeling infectiepreventie gekeken naar de ESBL positieve patiënten op IC. Bij elke ESBL die op het laboratorium wordt gevonden, wordt nagegaan of de patiënt het afgelopen jaar op de IC heeft gelegen. Na het plaatsen van de sifons zijn er op de IC geen patiënten meer besmet met ESBL. De ESBL-positieve patiënten waren dit al voor opname.

Resultaten

ESBL’s bij patiënten

  • In 2011 hadden 8 patiënten op de IC eerst negatieve ESBL-kweken en werden er later toch ESBL-positieve bacteriën gekweekt. In de eerste drie maanden van 2012 waren dit 6 patiënten.
  • Op 31/3/2012 en 1/4/2012 zijn alle nieuwe sifons geplaatst in de patiëntenkamers. Op 6/4/2012 zijn de sifons in de overige ruimtes geplaatst.
  • Vanaf dat moment (april 2012) tot nu toe (7 augustus 2012) zijn er geen onverwachte ESBL’s gevonden bij IC patiënten. Alle ESBL-positieve patiënten waren dit al bij binnenkomst of op de dag van opname.

ESBL’s in afvoerputjes

Voordat de sifons zijn geplaatst, is onderzocht of ook in de afvoerputjes buiten de patiëntenkamer ESBL aanwezig is. Er is ESBL gevonden in de afvoerputjes van de wastafels bij het toilet (1 van de 2), spoelkeuken en personeelsruimte.

Na plaatsen van de sifons werd na 1 t/m 4, 6 en 8 weken getest op aanwezigheid van ESBL. Er is geen ESBL meer aangetroffen in de afvoerputjes. Na 8 weken werden tevens banale kweken afgenomen; 11 van de 18 gekweekte afvoerputjes bleken steriel. Bij de 7 positieve putjes werden geen multiresistente micro-organismen aangetroffen, wel enkele gevoelige Gram-negatieve staven (waterbacteriën) en Gram-positieve flora (Stafylokokken en Bacillus spp).

De bevindingen en resultaten zijn gedeeld met andere ziekenhuizen (deskundigen infectiepreventie en intensive care) en twee ziekenhuizen overwegen de sifons ook te installeren op de IC om daar besmettingen te voorkomen.

De resultaten zullen ter publicatie worden aangeboden aan de Journal of Hospital Infection.

Bijlage

Samenvatting melding calamiteit aan Inspectie Gezondheidszorg
Melding en verbetermaatregelen:

Op 9 maart 2012 is melding gedaan bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) van het overlijden van patiënt, waarschijnlijk ten gevolge van een besmetting op de IC met ESBL.

Er is een intern onderzoek ingesteld naar deze casus. Op 13 april 2012 is hierover gerapporteerd aan de Inspectie.

Naar aanleiding hiervan heeft het Deventer Ziekenhuis bovengenoemde verbetermaatregelen genomen:

  • Plaatsing van een apparaat dat biofilmvorming voorkomt
  • Voorlichting geven over ESBL aan onder andere de schoonmaakdienst
  • Monitoren van ESBL-positieve patiënten op de IC.

Conclusies inspectie 4 juni 2012
Het ziekenhuis heeft uitgebreid onderzoek gedaan en adequate verbetermaatregelen toegepast. Van enkele andere ziekenhuizen is bij de inspectie ook bekend dat wastafels op de IC een probleem vormen. Een negatief aspect in dezen is dat de resistente bacterie mogelijk heeft bijgedragen aan het overlijden van een patiënt. De inspectie verneemt graag over drie maanden een rapportage over de stand van zaken met betrekking tot de ESBL-problematiek.

Met inachtneming van het bovenstaande sluit de inspectie het nader onderzoek naar aanleiding van deze melding af.

Contact

Deventer Ziekenhuis
Contactpersoon: Ilse Wolf, Deskundige Infectiepreventie

Het initiatief is ingezonden voor de Nationale Patiëntveiligheid Award 2012