Infectiepreventie en antibioticabeleid

Infectiepreventie is noodzakelijk om infecties en de verspreiding ervan te voorkomen. Daarnaast is infectiepreventie onderdeel van het beleid tegen antibioticaresistentie. Antibioticagebruik werkt resistentieontwikkeling in de hand. Hoe meer infecties worden voorkomen des te lager is het antibioticumgebruik. Met goede infectiepreventie wordt verdere verspreiding van resistente bacteriën voorkomen.

Wondinfecties en sepsis

Twee van de thema’s uit het VMS Veiligheidsprogramma zijn gerelateerd aan infectiepreventie: het voorkomen van wondinfecties na een operatie (POWI) en het voorkomen van lijnsepsis en behandeling van ernstige sepsis.

Antibioticabeleid en antibioticaresistentie

De wereldwijde toename van resistentie van bacteriën tegen steeds meer verschillende antibiotica is reden tot grote zorg. Infectiepreventie, het voorkomen van het optreden van infecties in de zorg, is een belangrijk wapen in de strijd tegen resistente bacteriën. Zonder infecties zijn antibiotica niet nodig. Ziekenhuizen moeten voorbereid zijn op de toenemende resistentieproblematiek. 

Gezamenlijke verantwoordelijkheid

Richtlijnen voor infectiepreventie worden opgesteld door de Werkgroep Infectiepreventie (WIP). Infectiepreventie wordt door de hele keten van professionals in het ziekenhuis gedragen; alle specialisten en ondersteunde diensten hebben er direct mee te maken en moeten actief bijdragen. Bij de zwakste schakel breekt het systeem. Voor infectiepreventie in ziekenhuizen is gezamenlijk verantwoordelijkheidsgevoel en een goede taakverdeling essentieel. Maar deze gezamenlijke verantwoordelijkheid draagt het risico met zich mee dat niemand zich – voldoende – verantwoordelijk voelt. Begin 2015 wil de minister daarom nieuwe afspraken maken met de zorgaanbieders om tot een brede gezamenlijke aanpak te komen.

Veiligheidsmonitor 2013 

De Veiligheidsmonitor 2013 laat zien dat de implementatiedoelstellingen van de thema’s POWI en Sepsis nog niet zijn behaald. Voor POWI werd afgesproken de eindwaarde van postoperatieve wondinfecties op vijf indicator operaties tot onder de streefwaarde van het 25e percentiel (referentiecijfer PREZIES, 2007) nog niet gerealiseerd.  Op het thema sepsis zijnde doelstellingen minder dan drie gevallen van lijnsepsis per 1000 katheterdagen en een 15% daling van de mortaliteit als gevolg van een ernstige sepsis nog niet aangetoond.

Toezicht IGZ

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) gebruikt kwaliteitsindicatoren om te bepalen welke zorgprocessen in een ziekenhuis extra aandacht of onderzoek nodig hebben. Jaarlijks brengt de inspectie hiervoor de Basisset kwaliteitsindicatoren uit. Indicatoren worden vastgesteld door de IGZ na overleg met de NVZ Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), de Federatie Medisch Specialisten (Federatie) en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN).

Infectiepreventie en het zorgproces

Infectiepreventie speelt een belangrijke rol bij de inrichting van het zorgproces. Infecties vormen een belangrijke groep complicaties die kunnen voorkomen bij de veelheid aan verschillende behandelingen die patiënten kunnen ondergaan. Ziekenhuisinfecties behoren daarmee tot de veelal vermijdbare en soms ernstige complicaties van een ziekenhuisopname  en veroorzaken verhoogde morbiditeit, opnameduur en kosten. Uit de literatuur blijkt dat het percentage ziekenhuisinfecties kan worden teruggebracht door gegevens over ziekenhuisinfecties te registreren, te analyseren en terug te rapporteren (PREZIES - PREventie van ZIEkenhuisinfecties door Surveillance).

Basisset prestatie-indicatoren

Voor de meeste thema’s uit het veiligheidsprogramma is nog geen indicator beschikbaar in de Basisset prestatie-indicatoren van de IGZ. Voor subonderdelen van een aantal thema’s is wel een link aanwijsbaar in de Basisset. Zo wordt gevraagd of voor POWI en Lijnsepsis wordt geregistreerd en is er een indicator voor pijn na een operatieve ingreep. Een indicator als onderdeel van het operatieve proces is bijvoorbeeld ‘Tijdige peroperatieve antibioticaprofylaxe’. ‘Surveillance van ziekenhuisinfecties’ opgenomen.

Op basis van de indicatoren in de basisset prestatie-indicatoren is een negatieve trend waarneembaar dat het aantal ziekenhuizen dat het aantal postoperatieve infecties registreert, zowel via PREZIES als via een eigen registratie, afneemt maar dat de registratie van lijnsepsis groeit.

Thematisch toezicht

Uit het onderzoek van de IGZ in 2013 blijkt dat Nederlandse ziekenhuizen niet goed zijn voorbereid op de toename van bijzonder resistente micro-organismen. Richtlijnen voor infectiepreventie worden onvoldoende nageleefd. De inspectie vindt dat ziekenhuizen niet genoeg doen om verspreiding van resistente bacteriën tegen te gaan. In vrijwel geen enkel ziekenhuis zijn alle schakels in de keten van infectiepreventie sterk genoeg.

Aandachtspunten:

  • De ziekenhuizen hebben veel aandacht voor de algemene voorzorgsmaatregelen, vooral voor de persoonlijke hygiëne. In teveel ziekenhuizen houdt men zich echter niet aan de regel ‘werkkleding aan is sieraden af’. Dat moet en kan veel beter. Ook de manier waarop schoonmaak en desinfectie zijn geregeld en het dragen van niet-steriele handschoenen zijn in veel ziekenhuizen een risico voor verspreiding van ziekmakende micro-organismen.
  • De screening aan de poort, waarbij men beoordeelt of een patiënt mogelijk drager is van een 'Bijzonder Resistent Micro-organisme' (BRMO), is onder de maat. Zo kunnen resistente bacteriën te gemakkelijk in het ziekenhuis komen. Wanneer van een patiënt bekend is dat hij besmet is, kan men verdere verspreiding tegengaan door de besmette patiënt te isoleren. Maar bij vrijwel geen enkel ziekenhuis voldoen de isolatiekamers aan de voorschriften die veilige isolatie mogelijk maken.

Transparantie

Kwaliteitsvenster

Sinds mei 2014 hebben de algemene ziekenhuizen een Kwaliteitsvenster op hun website. In 2015 publiceren ook de Universitaire ziekenhuizen Kwaliteitsvensters. Een Kwaliteitsvenster maakt op een patiëntvriendelijke manier de kwaliteit van tien thema’s zichtbaar. Infecties en medicijnen zijn twee van de thema's die getoond worden in het Kwaliteitsvenster. Als de patiënt op de kaart ‘infecties’ klikt, verschijnt de prestatie van het ziekenhuis op het gebied van infectiepreventie. De patiënt krijgt ook informatie over de betekenis van de kwaliteitsinformatie en de context ervan. Hoe scoort het ziekenhuis bijvoorbeeld ten opzichte van het landelijk gemiddelde of ten opzichte van vorig jaar? En hoe verklaart een ziekenhuis een minder goed resultaat en wat doet het er eventueel aan om het resultaat te verbeteren?

Ziekenhuizen registreren hoe vaak infecties ontstaan en hoe dat komt. In het kwaliteitsvenster staat de kans op postoperatieve wondinfectie na operatie waarbij een knieprothese, heupprothese of kop- /halsprothese werd geïmplanteerd.  Voor lijnsepsis is een heldere norm vastgesteld die aangeeft hoe ziekenhuizen scoren op lijnsepsis.

Kwaliteitsregistraties

De NVZ heeft een inventarisatie van bestaande zorginhoudelijke kwaliteitsregistraties op haar website staan. Het overzicht is een hulpmiddel om na te gaan welke registraties van toepassing zijn voor het eigen ziekenhuis en aan welke registraties men al deelneemt. Dit geeft zicht op welke kwaliteitsinformatie aanwezig is in het ziekenhuis, en aan welke externe partijen gegevens worden verstrekt. In de lijst vindt u een overzicht registraties van Microbiologie en infectieziekten.